Oudste Vermelding van onze NAAM is meer dan 1000 jaar oud.

Nieuws

Oudste vermelding van onze naam is meer dn 1000 jaar oud.

 

A. Onze naam op Wikipedia

In ons familieblaadje ("Het Dunste Bladje" van juli 2017 (nr.61) verscheen een uitgebreid artikel over de betekenis van de naam DUN (DUNUM) volgens de Franse etymologen in de 19de en 20ste eeuw.

Hier zagen we onze stelling bevestigd dat de plaatsnaam DUN (in het Gallo-Romeins DUNUM) uiteindelijk de betekenis had van “een versterkte plaats”.

Toen ikzelf meer dan 20 jaar geleden met die optie voor de dag kwam werd die over het algemeen nogal meewarig aanhoord/bekeken.  Zolang de taal-specialisten geen sluitend bewijs konden voorleggen van hun standpunt, waarbij zij stelden dat de naam van het gehucht Dun zou verwijzen naar  een duin (=zandheuvel), vond ik dat de twee veronderstellingen op zijn minst evenwaardig waren, dit vooral omdat er in gans het Nederlands en Noord-Frans taalgebied nergens een (van)Dun-naam gesignaleerd kon worden die afstamde van het woord duin of die hiernaar evolueerde.

NIEUWE VERMELDING IN WIKIPEDIA

De laatste tijd zien we meer en meer dat ook Germanisten de mening zijn toegedaan dat onze plaatsnaam zou voortkomen uit “het Keltische woord DUN”.

Interessant hierbij is de laatste bewerking in “Wikipedia” (d.d. 23 januari 2021) onder: “DUN–een Buurtschap in de gemeente Hilvarenbeek”.

Nu is niet alles wat bij Wikipedia staat evangelie Regelmatig verschijnen er goedbedoelde artikels die toch niet volledig vrij zijn van fouten. Wat betreft mijn eigen zienswijze over onze naam heb ik, daar ik zelf geen taalkundige ben, me  er nooit toe laten verleiden om er een bijdrage te plaatsen. De huidige commentaar aangaande de naam DUN, werd echter klaarblijkelijk geleverd door taalkundige experten, en is m.i. waardevol.

Uitdrukkelijk staat er: “Dun zou niet rechtstreeks afgeleid zijn van duin, maar van Daun, zoals de plaats Daun in de Eifel, dt wordt verklaard als het Gallo-Romaanse dunum ‘heuvelfort, burcht’.*                                           Ook volgens Marlies Philippa heeft dune de betekenis van heuvel(fort), maar kan het woord van Keltische oorsprong zijn.**”  *http://etymologiebank.ivdnt.org/trefwoord/dun2   **http://www.etymologie.nl/ trefwoord duin

Boven deze tekst stond de vermelding dat “de naam Dun al voorkomt in een oorkonde uit 1223, waarin Bartholomeus, de abt van de abdij van Echternach, de schenking van de kerk te Alphen aan de abdij van Tongerlo bevestigt. Godefridus de Dun (decanus) is getuige.” Deze vermelding vond ik reeds begin 2002 in het Rijksarchief van Antwerpen en wel in een uitgave van de” Oorkonden van de Abdij van Tongerloo”.  Deze bevinding publiceerde ik dan ook in ons familieblaadje (Dunste Bladje nr17,nov.2002).

Nadat ik in 2003 professor dr. Frans Debrabandere hierop attent maakte, én op het bestaan van onze van Dun-stam, werd hiervan in verschillende etymologische publicaties gewag gemaakt.

Vraag is nu echter of “Godfridus de dun, decanus”, zoals hij letterlijk in de oorkonde wordt vermeld, wel enige verwantschap had met onze voorouders.

Zowel volgens het hier aangehaalde artikel van Wikipedia als volgens het artikel van Ton van Dun in zijn stamboomboek “De Dunse en Alphense Familie VAN DUN” p.42-44, verwijst het woord decanus niet zozeer naar een ‘kerkelijke deken’, maar zou het veeleer een omschrijving zijn voor een belangrijk ambtenaar. Daarbij vermeldt Ton ook dat, wanneer dan in 1232 abt Reinerus van Echternach de kerk te Alphen beleent aan de abt van Tongerlo, de getuige hiervan is: domnus Godefridus decanus. Domnus is hier gelijk aan dominus (heer) wat in de middeleeuwen het woord was voor ridder. Vermoedelijk gaat het hier om dezelfde persoon als in 1223.

Ton wijst er in zijn artikel op dat de abdij van Echternach functionarissen in Alphen had die belast waren met de beheersorganisatie en die veelal zouden behoord hebben tot de regionale adel.  Hij meent ook dat, zoals professor Bijsterveld pretendeert, een tweetal families in Alphen, nl. Van Alphen en Decanus, tussen 1175 en 1215 inbreuk maakten op de rechten en de bezittingen van de abdij van Echternach.

Daarbij blijken verschillende leden van de familie Decanus van oudsher domeinbeambten van de abdij van Echternach geweest te zijn.

Toch moeten we nog tot 1281 wachten tot de naam van Dun terug opduikt in de oorkonden van onze regio. Het betreft een oorkonde van 28 oktober “waarin Jan van Dun, gehuwd met Katherine, dochter van Willem Bonte een renteleen van 18 pond klein Leuvense munt per jaar uit zijn cijns krijgt en de opbrengst van de gruit (kruid bij het bierbrouwen) te Breda ter voldoening van 200 pnd Leuvens, die destijds door Hendrik V, heer van Breda, aan Willem Bonte verschuldigd waren…” Al zijn er volgens Ton van Dun heel wat aanwijzingen dat de familie Decanus identiek zou geweest zijn aan de Alphense familie Hoffstade/van Dunne dan hij dit toch niet met zekerheid vaststellen. Pas omstreeks 1370 vinden we een vermelding van een ‘echte’ van Dun in de Alphense tak: namelijk Goswijn van Dunne, zoon van Jan Hoffstadens (° +/- 1340 en gehuwd met N.N. Coenwout.

 

de DUNE(O) – van DUN

Het feit dat de naam van Dun, toen niet in onze regio, maar in het Eifel-gebied, zowel in zijn Latijnse- als in zijn Hoogduitse vorm, al veelvuldig voorkwam, roept onwillekeurig de vraag op of  Gofdfrid de Dun wel een lid was van onze van Dun-familie, dan wel of hij een ambtenaar was uit/in EchternachZelfs indien niet, dan nog kunnen we niet om het feit heen dat onze familienaam reeds meer dan tweehonderd jaar eerder in voege was in het Eifelgebied. Strictu sensu  dienen we de oudste vermelding van onze naam dus (uiteraard onafgezien van enige verwantschap) in die periode te situeren. Vraag blijft nu: hoever kunnen we hier teruggaan en was die familienaam werkelijk in voege ?

Tijdens mijn opzoekingen voor Het eerste Dunboek, 2001, vond ik in het Rijksarchief in Antwerpen de oudste van Dun-namen in de Eifelregio. De vroegste vermelding vond ik toen in 1107: het ontstaan van  de stad Daun, genoemd naar de nabijgelegen burcht van de Herren von Daun, met in 1128 Henri de Daun, dite de Dune die toen het erfelijk maarschalk-schap kreeg van de graaf van Luxemburg (zie Het eerste Dunboek, dd. 2001, hfdst. V-p.10).

Aangezien ik aanvankelijk geen aanwijzingen kon vinden van enige onder-linge beïnvloeding tussen de Eifelstreek en onze regio heb ik daar toen ook niet verder naar gezocht. Wel bracht ik in juni 2003, geïntrigeerd door de van Dun-namen in de regio van Daun, samen met Elvire een romantische vakantie door in deze schilderachtige streek.  Op zoek naar de geschiede-nis van het stadje Daun belanden we toen in het Rijksarchief van Trier waar we fotokopies namen van een aanzienlijk deel van het 168 blz. tellende folioboek Urkundenbuch der Familien von Dune (Daun) van Johann Dün uitgegeven in 1909.  

Gelet op de huidige link met deze regio heb ik nu in dit werk de eerste driehonderd oorkonden nagekeken, daterend van 1075 tot en met 1340. Hierbij was ongeveer 350 maal sprake van een van Dun, hetzij in de Latijnse taal, hetzij in het vroeg-Duits.

In de oudst daarin vermelde oorkonde, d.d. 10 oktober 1028 doet aarts-bisschop Pilgrim van Keulen een schenking aan de abdij Brauweiler (die in 1024 was opgericht) van vijf hoeven nabij Altenrath en een hof met aanho-righeden in Keulen die voorheen eigendom waren van Wicelinus de Duna.{waarschijnlijk dus geboren ca 1000}

Tussen 1028 en 1256 werd de Latijnse benaming de Duna of de Dune respectievelijk 26 x en 38 x vermeld, alsook enkele afwijkingen w.o. 2x de Dunis en 1x de Dunes, vermoedelijk te wijten aan een verkeerde interpre-tatie van de in oude, geschreven teksten, veelvuldig voorkomende naar beneden wijzende krul van de letter n op het einde van een woord. Daarnaast 1 x de Duona, 1x de Doun, 1 x de Thuna en 1 x de Dun.

Vanaf 1236 komt dan de ‘Duitse’ benaming systematisch aan bod. Terwijl we 101 maal de Latijnse naam aantroffen, werd de Duitse naam met van en von 154 maal gebruikt, zij het ook hier in een aantal varianten, zoals 39 x van Dune, 90 x von Dune, 10 x von Duna, 3 x van Dunen, van Duna en fan Duna, 2 x von Done, 1x van Duine, van Dunn, zu Dune en zo Dune.

Vanaf 1517 treffen we in het Urkundenbuch nog overwegend de namen van Dune en von Dune aan, terwijl vanaf 1533 de naam von D(h)aun systematisch ingang vindt.  Dit strookt volledig met de melding van de auteur die op blz. VIII van zijn Einleitung schrijft dat in de loop van de 16de eeuw de uit Zuid-Duitsland stammende Trierse bisschoppen de oude naam Dune, Düne, vervingen door het Hoogduitse Dhaun, Daun.

In tegenstelling hiermee bleven de Grafen von Manderscheidt-Blankenheim zich tot aan het uitsterven van hun familietak in 1780 omschrijven als Herr zu Thun.

Een bevestiging hiervan kunnen we vinden op de website van de Bielefelduniversiteit -Duitsland waar men Daun omschrijft als stad in de Eifel bij Trier, in het jaar 933 Dune genoemd. Later krijgt zij de namen Dhune, Dhaun naar het Keltische dunum, een versterkte plaats, kasteel”. (cf.: https://www.uni-bielefeld.de/lili/personen/useelbach/STUD/ wochentage.pdfv)

In ons familieblaadje nr.51 van mei 2014 schreven we over een andere niet-verwante van Dun-familie, afkomstig uit Dun-sur-Meuse, gelegen in het Franse departement Verdun. Hiervan berichtten we toen dat Adelon van Dun in 1081 burchtheer was,  Intussen weten we nu dat diens vader Alof van Dun/de Dun aldaar geboren werd omstreeks 995.  Al bij al kunnen we nu zonder overdrijven beweren dat onze naam (wat niet hetzelfde is als onze stam) meer dan 1000 jaar oud is 😉